“အကောင့်ပိတ်တော့မယ်” ဆိုတဲ့ စာရောက်လာရင် — Phishing ကို ခွဲခြားနည်း

Phishing ဆိုတာ ယုံကြည်ရတဲ့ အဖွဲ့အစည်း ဒါမှမဟုတ် လူတစ်ယောက်လို ဟန်ဆောင်ပြီး စကားဝှက်၊ OTP နဲ့ အခြားအချက်အလက်တွေ ပေးမိအောင် လှည့်စားတဲ့ နည်းလမ်းပါ။ Email သာမက chat message၊ SMS နဲ့ အတုဝက်ဘ်ဆိုက်တွေကနေလည်း ကြုံနိုင်ပါတယ်။ အလျင်လိုအောင် ဖိအားပေးသလား “အခုချက်ချင်း မလုပ်ရင် အကောင့်ပိတ်မယ်”၊ “ဆုရဖို့ အရင်ငွေပို့ပါ” လို စာတွေက သတိထားရမယ့် အချက်တွေပါ။ စာလုံးပေါင်းမှန်နေတာ၊ logo တူနေတာနဲ့ အစစ်လို့ မဆုံးဖြတ်ပါနဲ့။ မိမိသိတဲ့သူရဲ့ အကောင့်ကို ခိုးယူပြီး ပို့လာတာလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ပို့သူနဲ့ domain ကို သီးခြားစစ်ပါ ပြထားတဲ့ display name တစ်ခုတည်း မကြည့်ဘဲ ပို့သူလိပ်စာကို စစ်ပါ။ Link ကို ဖွင့်မည့်အစား တရားဝင် app ကို ကိုယ်တိုင်ဖွင့်ပါ၊ ဒါမှမဟုတ် သိထားတဲ့ website လိပ်စာကို ကိုယ်တိုင်ရိုက်ပါ။ လိပ်စာက စာလုံးတစ်လုံး လဲထားတာ၊ မလိုအပ်တဲ့ စကားလုံးတွေ ပေါင်းထားတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ HTTPS ရှိတာတစ်ခုတည်းက အစစ်ဖြစ်ကြောင်း မသက်သေပြပါဘူး။ OTP နဲ့ recovery code ကို မပေးပါနဲ့ သင့်ကို ကူညီပေးမယ်လို့ ပြောသူက code တောင်းလာရင် ရပ်ပြီး အရင်စစ်ပါ။ Code တစ်ခုကို ပေးလိုက်တာက အကောင့်ဝင်ခွင့် ဒါမှမဟုတ် လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခု အတည်ပြုခွင့် ပေးလိုက်သလို ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ Remote-control app တင်ခိုင်းတာကိုလည်း သတိထားပါ။ နှိပ်မိပြီးသားဆိုရင် Link ကို နှိပ်မိရုံနဲ့ အခြေအနေတိုင်းမှာ အကောင့်ခိုးယူခံရပြီလို့ မဆိုလိုပါဘူး။ ဘာရိုက်ထည့်ခဲ့သလဲ၊ ဘာဖိုင် download လုပ်ခဲ့သလဲကို အရင်သိဖို့ လိုပါတယ်။ စကားဝှက် ရိုက်ထည့်မိရင် တရားဝင်ဝန်ဆောင်မှုကနေ ချက်ချင်းပြောင်းပါ။ အဲဒီစကားဝှက် ပြန်သုံးထားတဲ့ အကောင့်တွေကိုလည်း ပြင်ပါ။ မသိတဲ့ session တွေ ပိတ်ပြီး service ရဲ့ recovery နဲ့ report လမ်းကြောင်းကို သုံးပါ။ ကိုယ်တိုင် စစ်ဆေးကြည့်ရန် မသင်္ကာတဲ့ စာတစ်စောင်ကို screenshot ရိုက်ပြီး ပြန်မျှဝေမယ့်အစား ပို့သူ၊ လင့်ခ်၊ အလျင်လိုဖိအားနဲ့ တောင်းဆိုထားတဲ့အချက်အလက်ဆိုတဲ့ အချက်လေးချက်ကို ကိုယ့်ဘာသာ ခွဲရေးကြည့်ပါ။ တိုင်ကြားတဲ့အခါ OTP၊ password နဲ့ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်ကို မထည့်ပါနဲ့။ ဆက်လေ့လာရန် — Gmail Help: Avoid and report phishing emails https://support.google.com/mail/answer/8253?hl=en